نشریه روانشناسی تجربی و شناختی 3092-6483 در دست انتشار 1406 04 01 Analyzing the Characteristics of Resilient Families in Islamic Teachings (Hadiths and Narrations) for Presenting Educational Implications واکاوی ویژگی‌های خانواده تاب‌آور در آموزه‌های اسلامی (احادیث و روایات) به منظور ارائه استلزامات تربیتی 1 19 FA سعید رستمی دانشجوی دکتری گروه علوم تربیتی، واحد اصفهان(خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران زهره سعادتمند گروه علوم تربیتی، واحد اصفهان(خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران مریم براتعلی گروه علوم تربیتی، واحد اصفهان(خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران Journal Article 1404/11/25 <p><strong>Objective: </strong>This study aimed to explore the characteristics of resilient families in Islamic teachings (Hadiths and narrations) and to identify their educational implications.</p> <p><strong>Methods and Materials:</strong> This qualitative study was conducted using qualitative content analysis with a deductive categorization approach. The research corpus consisted of Islamic texts, Hadiths, and narrations related to family resilience, selected through purposive sampling. Data were collected through systematic note-taking from printed and digital sources. Relevant paragraphs were identified, coded, and analyzed as the unit of analysis. Similar codes were grouped into conceptual categories, and overarching themes were extracted through iterative analysis until conceptual saturation was achieved. Library-based data collection and document analysis constituted the primary methodological framework.</p> <p><strong>Findings:</strong> Content analysis yielded 220 conceptual codes organized into 11 core categories. These categories included patience and perseverance, respect for differences and diversity, acceptance of individual and collective responsibility, trust in God and reliance on Him, proper life management, a positive approach toward the future, spiritual connection with God, thinking and consultation in decision-making, maintenance of mental and physical health, attention to financial and economic principles, and strengthening solidarity and cooperation. Among these categories, a positive approach toward the future demonstrated the highest frequency (35 occurrences), whereas respect for differences and diversity showed the lowest frequency (9 occurrences). Proper life management, spirituality, and reflective consultation emerged as particularly prominent dimensions of family resilience in Islamic teachings.</p> <p><strong>Conclusion:</strong> The findings indicate that resilient families in Islamic teachings are founded upon a combination of moral, spiritual, cognitive, and behavioral values that facilitate effective adaptation to adversity and life challenges. Components such as patience, trust in God, optimism, solidarity, responsibility, and sound life management contribute significantly to family stability and the development of resilient future generations. Integrating these principles into educational and family-training programs may strengthen resilience and well-being in contemporary families.</p> <p><strong>هدف:</strong> پژوهش حاضر با هدف واکاوی ویژگی‌های خانواده تاب‌آور در آموزه‌های اسلامی (احادیث و روایات) و تبیین استلزامات تربیتی مبتنی بر این آموزه‌ها انجام شد.</p> <p><strong>مواد و روش:</strong> این پژوهش از نوع کیفی و با استفاده از روش تحلیل محتوای کیفی با نظام مقوله‌بندی قیاسی انجام شد. جامعه پژوهش شامل متون اسلامی مرتبط با احادیث و روایات درباره خانواده تاب‌آور بود که به‌صورت هدفمند انتخاب شدند. داده‌ها از طریق فیش‌برداری از منابع کتابخانه‌ای، متون چاپی و دیجیتال گردآوری شد. پس از استخراج متون مرتبط، پاراگراف‌های دارای ارتباط با پرسش پژوهش انتخاب و کدگذاری شدند. در ادامه، کدهای مشابه در طبقات مفهومی قرار گرفتند و مقوله‌های اصلی از دل داده‌ها استخراج شد. واحد تحلیل در این پژوهش پاراگراف بود و فرایند تحلیل تا رسیدن به اشباع مفهومی ادامه یافت.</p> <p><strong>یافته‌ها:</strong> نتایج تحلیل محتوا منجر به استخراج 220 کد مفهومی و 11 مقوله محوری شد. این مقوله‌ها شامل صبر و استقامت، احترام به تفاوت‌ها و تنوع‌ها، پذیرش مسئولیت فردی و جمعی، اعتماد به خداوند و توکل بر او، مدیریت صحیح زندگی، رویکرد مثبت به آینده، ارتباط معنوی با خداوند، تفکر و مشاوره در مسائل، حفظ سلامت روانی و جسمانی، توجه به اصول مالی و اقتصادی و تقویت روحیه همبستگی و همکاری بودند. از میان مقوله‌ها، «رویکرد مثبت به آینده» با 35 مورد بیشترین فراوانی و «احترام به تفاوت‌ها و تنوع‌ها» با 9 مورد کمترین فراوانی را به خود اختصاص داد. همچنین مدیریت صحیح زندگی، ارتباط معنوی با خداوند و تفکر و مشاوره در مسائل از مهم‌ترین مؤلفه‌های شناسایی‌شده در خانواده تاب‌آور اسلامی بودند.</p> <p><strong>نتیجه‌گیری:</strong> یافته‌ها نشان داد که خانواده تاب‌آور در آموزه‌های اسلامی بر پایه مجموعه‌ای از ارزش‌های اخلاقی، معنوی، شناختی و رفتاری شکل می‌گیرد که زمینه مقابله مؤثر با بحران‌ها و چالش‌های زندگی را فراهم می‌سازد. تقویت صبر، توکل، امید، همبستگی، مسئولیت‌پذیری و مدیریت صحیح زندگی می‌تواند به ارتقای پایداری خانواده و پرورش نسل‌های سالم، مقاوم و متعهد کمک کند. ازاین‌رو، بهره‌گیری از این مؤلفه‌ها در برنامه‌های تربیتی و آموزشی می‌تواند نقش مؤثری در تقویت تاب‌آوری خانواده‌های معاصر داشته باشد.</p> https://quarterlyecp.com/index.php/ecp/article/download/463/283