اثربخشی آموزش مبتنی بر پذیرش و تعهد بر انعطاف‌پذیری و کنترل روانشناختی والدین دارای فرزند نوجوان 12 تا 16 سال
کلمات کلیدی:
آموزش مبتنی بر پذیرش و تعهد, انعطاف پذیری روان شناختی, کنترل روانشناختی والدینچکیده
هدف: پژوهش حاضر با هدف تعیین اثربخشی آموزش مبتنی بر پذیرش و تعهد (ACT) بر انعطاف‌پذیری روانشناختی و کنترل روانشناختی والدین دارای فرزند نوجوان 12 تا 16 سال شهرستان دولت‌آباد اصفهان انجام شد.
مواد و روش: پژوهش حاضر از نظر هدف کاربردی و از نظر روش، نیمه‌آزمایشی با طرح پیش‌آزمون–پس‌آزمون و گروه گواه بود. جامعه آماری شامل تمامی والدین دارای فرزند نوجوان 12 تا 16 سال ساکن شهرستان دولت‌آباد اصفهان بود. نمونه پژوهش شامل 30 نفر بود که با روش نمونه‌گیری خوشه‌ای چندمرحله‌ای انتخاب و سپس به‌صورت تصادفی در دو گروه آزمایش و گواه، هر یک شامل 15 نفر، گمارده شدند. گروه آزمایش طی هشت جلسه 90 دقیقه‌ای، هفته‌ای یک جلسه، آموزش مبتنی بر پذیرش و تعهد را بر اساس پروتکل باند و همکاران دریافت کرد، در حالی که گروه گواه مداخله‌ای دریافت نکرد. ابزارهای گردآوری داده‌ها شامل پرسشنامه انعطاف‌پذیری شناختی (CFI) و پرسشنامه منبع کنترل والدینی (PLOC) بود. داده‌ها با استفاده از تحلیل کوواریانس چندمتغیره و تحلیل‌های کوواریانس تک‌متغیره در نرم‌افزار SPSS نسخه 26 تحلیل شدند.
یافته‌ها: نتایج تحلیل کوواریانس چندمتغیره نشان داد که پس از کنترل اثر نمرات پیش‌آزمون، تفاوت کلی بین دو گروه در ترکیب خطی متغیرهای وابسته معنادار بود (Wilks’ λ=0.75, F(2,25)=3.98, p=0.03). همچنین، نتایج تحلیل‌های کوواریانس تک‌متغیره نشان داد که آموزش مبتنی بر پذیرش و تعهد اثر معناداری بر انعطاف‌پذیری روانشناختی والدین داشت (p<0.001). اثر مداخله بر کنترل روانشناختی والدین نیز پس از تعدیل نمرات پیش‌آزمون از نظر آماری معنادار بود (p<0.001). بنابراین، فرض صفر مربوط به فقدان اثر مداخله بر هر دو متغیر وابسته رد شد.
نتیجه‌گیری: آموزش مبتنی بر پذیرش و تعهد می‌تواند با تقویت پذیرش، گسلش شناختی، ذهن‌آگاهی، تماس با لحظه حال، شفاف‌سازی ارزش‌ها و اقدام متعهدانه، انعطاف‌پذیری روانشناختی والدین را افزایش داده و گرایش آنان به کنترل روانشناختی را کاهش دهد. بر این اساس، ACT می‌تواند به‌عنوان یک مداخله روانشناختی کاربردی برای والدین نوجوانان و در جهت بهبود شیوه‌های مواجهه با چالش‌های دوره نوجوانی مورد استفاده قرار گیرد.
دانلودها
مراجع
Alharran, M., Al-Ghamdi, S., & Alotaibi, F. (2026). The Efficacy of Acceptance and Commitment Therapy on Parental Stress and Psychological Flexibility among Parents of Children with Autism Spectrum Disorder. Journal of Autism and Developmental Disorders, 56(2), 412-425.
Daks, J. S., & Rogge, R. D. (2020). Examining the correlates of psychological flexibility in romantic relationship and family dynamics: A meta-analysis. Journal of Contextual Behavioral Science, 18, 214-238. https://doi.org/10.1016/j.jcbs.2020.09.010
Flujas-Contreras, J. M., García-Palacios, A., Castilla, D., & et al. (2024). Internet-based versus face-to-face Acceptance and Commitment Therapy for parental psychological flexibility. Current Psychology, 43, 9854-9866. https://doi.org/10.1007/s12144-023-05052-8
Flujas-Contreras, J. M., & Gómez, I. (2018). Improving flexible parenting with Acceptance and Commitment Therapy: A case study. Journal of Contextual Behavioral Science, 8, 29-35. https://doi.org/10.1016/j.jcbs.2018.02.006
Ghorbanikhah, E., Mohammadyfar, M. A., Moradi, S., & Delavarpour, M. (2023). The Effectiveness of Acceptance-and-Commitment-Based Parenting Training on Mood and Anxiety in Children and Self-compassion in Parents. PCP, 11(1), 81-92. https://doi.org/10.32598/jpcp.11.1.860.1
Guida, A. M. (2023). The Effect of an Acceptance and Commitment Therapy Co-Parenting Education Intervention: An Analysis of Co-Parenting Self-Efficacy, Self-Regulation, and Psychological Flexibility Amongst High Conflict Co-Parents The University of Arizona].
Hadian, S., Havasi soomar, N., Hosseinzadeh Taghvaei, M., Ebrahimi, M. I., & Ranjbaripour, T. (2023). Comparing the effectiveness of acceptance and commitment therapy and reality therapy on the responsibility and self-efficacy of divorced women [Research]. Advances in Cognitive Sciences, 25(3), 47-63. https://doi.org/10.30514/icss.25.3.47
Jalali, d., Aghaee, A., & Shamsipoor, M. (2022). The Effectivness of Paranting Training Based Acceptance and Commitment and Filialtherapy on Oppositional Defiant Disorder in Pre-school Children and Life Satisfaction of Mothers. Knowledge & Research in Applied Psychology, 23(87), 137-154. https://www.magiran.com/paper/2450699
Jalilian, M., Karami, J., & Parhoon, H. (2025). The Effectiveness of Parenting Training Based on Acceptance and Commitment on Parent-Child Interaction, Self-Efficacy and Psychological Flexibility Of Mothers with Children with Attention Deficit/Hyperactivity Disorder. Journal of Rafsanjan University of Medical Sciences. https://www.sid.ir/fileserver/je/341-343401-x-1505509.pdf
Jin, X., Li, H., Chong, Y., Mann, K., Yao, W., & Wong, C. (2022). Feasibility and preliminary effects of acceptance and commitment therapy on reducing psychological distress and improving the quality of life of the parents of children with cancer: a pilot randomised controlled trial. Psycho-Oncology, 32(1), 165-169. https://doi.org/10.1002/pon.5941
Jin, X., Li, H., Chong, Y. Y., Mann, K. F., Yao, W., & Wong, C. L. (2023). Feasibility and Preliminary Effects of Acceptance and Commitment Therapy on Reducing Psychological Distress and Improving the Quality of Life of the Parents of Children with Cancer: A Pilot Randomised Controlled Trial.
Li, C., & Chien, W. T. (2026). The Effectiveness of an Acceptance and Commitment Therapy-Based Parenting Program on Perceived Stress, Depressive Symptoms, and Parental Self-Efficacy in Caregivers of Children with Autism Spectrum Disorder: A Randomized Controlled Trial. Autism, 30(1), 88-103.
Li, S., Chien, W. T., & Stanley, L. (2025). Effects of an Acceptance and Commitment-Based Parenting Program for Parents of Children With Autism Spectrum Disorder on Parenting Stress and Other Parent and Children Health Outcomes: A Pilot Randomized Controlled Trial. Autism, 29(6), 1524-1539. https://doi.org/10.1177/13623613241311323
López, M. Á. S., Arnaiz, E. V., Delgado, J. R. A., & Fernández, E. P. (2021). Effectiveness of Acceptance and Commitment Therapy (ACT) in the Improvement of Parental Psychological Flexibility and Emotion Regulation in Parents of Children with Special Educational Needs: A Scoping Review. International journal of environmental research and public health, 18(11), 5857. https://doi.org/10.3390/ijerph18115857
Marino, F., Failla, C., Chilà, P., Minutoli, R., Puglisi, A., Arnao, A. A., Pignolo, L., Presti, G., Pergolizzi, F., Moderato, P., Tartarisco, G., Ruta, L., Vagni, D., Cerasa, A., & Pioggia, G. (2021). The Effect of Acceptance and Commitment Therapy for Improving Psychological Well-Being in Parents of Individuals with Autism Spectrum Disorders: A Randomized Controlled Trial. Brain Sciences, 11(7), 880. https://doi.org/10.3390/brainsci11070880
Maughan, A. L., Lunsky, Y., Lake, J., Mills, J. S., Fung, K., Steel, L., & Weiss, J. A. (2024). Parent, Child, and Family Outcomes Following Acceptance and Commitment Therapy for Parents of Autistic Children: A Randomized Controlled Trial. Autism, 28(2), 367-380. https://doi.org/10.1177/13623613231172241
Mottaghi, R. (2024). The effectiveness of parenting education based on acceptance and commitment on self-efficacy and parent-child relationship in young mothers. Journal of nursing education, 13(1), 58-67. https://www.magiran.com/paper/2711007
Shiralinia, K., Abdollahi Musavi, H., & Khojastemehr, R. (2018). The effectiveness of of Group Acceptance and Commitment Therapy (ACT)-Based Training on Parenting Stress and Psychological Flexibility in Mothers of Children with Autism Spectrum Disorderr. Psychology of Exceptional Individuals, 7(28), 21-44. https://doi.org/10.22054/jpe.2018.26885.1695
Taghvaei, D., Jahangiri, M. M., & Zarebidaki, Z. (2019). Effectiveness of Acceptance and Commitment Therapy on Psychological Flexibility and Health Promotion Among Mothers with Autistic Children [Research]. Iranian Journal of Health Education and Health Promotion, 7(2), 143-153. https://doi.org/10.30699/ijhehp.7.2.143
دانلودها
گاه‌شمار انتشار
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2025 Melika Sadeghi (Author); Samaneh Mokhtari
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.
