پیش‌بینی گرایش به مصرف مواد بر اساس همجوشی شناختی و شرم درونی‌شده با میانجی‌گری وانمودگرایی در افراد وابسته به مواد تحت درمان نگهدارنده
کلمات کلیدی:
گرایش به مصرف مواد, همجوشی شناختی, شرم درونی‌شده, وانمودگرایی, درمان نگهدارندهچکیده
هدف: پژوهش حاضر با هدف پیش‌بینی گرایش به مصرف مواد بر اساس همجوشی شناختی و شرم درونی‌شده با توجه به نقش میانجی وانمودگرایی در افراد وابسته به مواد تحت درمان نگهدارنده شهر قزوین انجام شد.
مواد و روش: این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش اجرا توصیفی–همبستگی مبتنی بر مدل‌یابی معادلات ساختاری بود. جامعه آماری شامل افراد وابسته به مواد تحت درمان نگهدارنده مراجعه‌کننده به دو کلینیک درمان سرپایی اختلالات مصرف مواد توانا و نگین شهر قزوین در ماه‌های اردیبهشت تا تیر 1405 بود که از میان آنان 196 نفر به روش نمونه‌گیری در دسترس انتخاب شدند. داده‌ها با استفاده از مقیاس آمادگی به اعتیاد وید و بوچر، پرسشنامه همجوشی شناختی گیلاندرز، مقیاس شرم درونی‌شده کوک و پرسشنامه وانمودگرایی کلنس گردآوری شد. برای تحلیل داده‌ها از ضریب همبستگی پیرسون، مدل‌یابی معادلات ساختاری، تحلیل مسیر و روش بوت‌استرپ با نرم‌افزارهای SPSS نسخه 27 و AMOS نسخه 26 استفاده شد.
یافته‌ها: نتایج نشان داد همجوشی شناختی (β=0.291)، شرم درونی‌شده (β=0.268) و وانمودگرایی (β=0.322) اثر مستقیم مثبت و معناداری بر گرایش به مصرف مواد داشتند. همچنین، همجوشی شناختی (β=0.369) و شرم درونی‌شده (β=0.352) اثر مثبت و معناداری بر وانمودگرایی نشان دادند. نتایج بوت‌استرپ نشان داد وانمودگرایی در رابطه بین همجوشی شناختی و گرایش به مصرف مواد با اثر غیرمستقیم 0.119 و در رابطه بین شرم درونی‌شده و گرایش به مصرف مواد با اثر غیرمستقیم 0.113 نقش میانجی معناداری دارد. مدل پژوهش 26 درصد از واریانس وانمودگرایی و 39 درصد از واریانس گرایش به مصرف مواد را تبیین کرد.
نتیجه‌گیری: همجوشی شناختی و شرم درونی‌شده می‌توانند هم به‌طور مستقیم و هم از طریق افزایش وانمودگرایی، گرایش به مصرف مواد را در افراد تحت درمان نگهدارنده افزایش دهند. بنابراین، در کنار درمان‌های دارویی نگهدارنده، توجه به فرایندهای شناختی، هیجانی و خودارزیابانه، به‌ویژه کاهش همجوشی شناختی، شرم درونی‌شده و احساس وانمودگرایی، می‌تواند در طراحی مداخلات روان‌شناختی مکمل برای کاهش آسیب‌پذیری نسبت به مصرف مجدد مواد سودمند باشد.
دانلودها
مراجع
Agterberg, S., Bridgeman, M. B., Billingsley, B., Rosen, R. L., O'Kane, T. W., & Steinberg, M. L. (2025). Examining the roles of psychological inflexibility and distress tolerance on cigarette dependence and binge drinking among individuals who co-use cannabis for therapeutic purposes. International journal of mental health and addiction. https://doi.org/10.1007/s11469-025-01594-z
Banaian, S., Lotfi Kashani, F., & Sabet, M. (2022). Structural equation modeling of drug craving in addicted people under methadone maintenance treatment based on irrational beliefs, emotion regulation skills, and cognitive fusion. Middle East Journal of Disability Studies, 12, 226.
Barrado-Moreno, V., Serrano-Ibáñez, E. R., Esteve, R., Ramírez-Maestre, C., & Sánchez-Meca, J. (2026). The role of psychological flexibility and inflexibility in substance addiction, abuse, or misuse: A systematic review and meta-analysis. International journal of mental health and addiction, 24, 1496-1519. https://doi.org/10.1007/s11469-025-01468-4
Batchelder, A. W., Glynn, T. R., Moskowitz, J. T., Neilands, T. B., Dilworth, S., Rodriguez, S. L., & Carrico, A. W. (2022). The shame spiral of addiction: Negative self-conscious emotion and substance use. PLoS One, 17(3), e0265480. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0265480
Harangza, M., Hajloo, N., Narimani, M., & Basharpur, S. (2024). Modeling online gaming addiction based on brain-behavioral systems: The mediating roles of cognitive fusion and experiential avoidance. Shenakht Journal of Psychology and Psychiatry, 11(2), 46-62.
Imanpur, M., & Imanpur, S. (2025). The relationship of guilt and shame with propensity for drug use among young people 24th National Scientific Research Conference on Psychology and Educational Sciences, Shirvan, Iran.
Joseph, V. W., Moniz-Lewis, D. I. K., Richards, D. K., Pearson, M. R., Luoma, J. B., & Witkiewitz, K. (2024). Internalized shame among justice-involved women in substance use disorder treatment: Measurement invariance and changes during treatment. Stigma and Health, 9(3), 303-310. https://doi.org/10.1037/sah0000427
Knox, A., Vargo, L. A., & Buckner, J. D. (2026). Imposter syndrome and college students' drinking behaviors: The roles of negative affect and coping-motivated alcohol use. The American Journal on Addictions, 35, 404-411. https://doi.org/10.1111/ajad.70092
Luoma, J. B., Chwyl, C., & Kaplan, J. (2019). Substance use and shame: A systematic and meta-analytic review. Clinical psychology review, 70, 1-12. https://doi.org/10.1016/j.cpr.2019.03.002
Miljkovic, K., Wang, W. L., Vorpe, K., Valente, T., & Ward, R. M. (2026). Imposter syndrome and alcohol use among graduate students: An exploratory study. Addictive behaviors, 173, 108560. https://doi.org/10.1016/j.alcohol.2025.11.006
Rico, R., & Montesinos, F. (2025). A contextual behavioral model of chemsex: Structural equation modeling of psychological predictors of hypersexuality and drug use. Frontiers in psychology, 16, 1672471. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2025.1672471
Shekari, H., Qorbani, N., Rostami, R., Frederickson, J., & Abbasi Sureshjani, M. (2023). Narcissism and addiction proneness: The roles of shame experiences and attachment patterns. Journal of Applied Psychological Research, 14(4), 75-92. https://doi.org/10.22059/japr.2022.350845.644439
Snoek, A., McGeer, V., Brandenburg, D., & Kennett, J. (2021). Managing shame and guilt in addiction: A pathway to recovery. Addictive behaviors, 120, 106954. https://doi.org/10.1016/j.addbeh.2021.106954
Zeynivand, Z., Amini Javid, L., & Moradi, A. (2015). Examining the relationships of fear of success, shame, and guilt with impostor syndrome among female university students. Women's Social-Psychological Studies, 13(1), 161-180.
دانلودها
گاه‌شمار انتشار
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2025 Fatemeh Irandoust (Author); Afsaneh Sobhi
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.
