تأثیر سبکهای حل مسئله بر رفتارهای پرخطر: مقایسه نوجوانان عادی و نوجوانان مبتلا به اختلال دوقطبی
کلمات کلیدی:
سبکهای حل مساله, رفتارهای پرخطر, نوجوانان عادی, نوجوانان دوقطبیچکیده
هدف: هدف این پژوهش بررسی نقش سبکهای حل مسئله در پیشبینی رفتارهای پرخطر و مقایسه این روابط در نوجوانان عادی و نوجوانان مبتلا به اختلال دوقطبی بود.
مواد و روش: این پژوهش از نوع توصیفی–همبستگی با طرح مقطعی بود که با استفاده از مدل معادلات ساختاری و تحلیل چندگروهی انجام شد. جامعه آماری شامل نوجوانان مراجعهکننده به کلینیکهای روانشناسی شهر تهران در بازه زمانی مهر تا دی 2024 بود. نمونه شامل 80 نفر (40 نوجوان عادی و 40 نوجوان مبتلا به اختلال دوقطبی) بود که با روشهای نمونهگیری در دسترس و هدفمند انتخاب شدند. ابزارهای پژوهش شامل پرسشنامه سبکهای حل مسئله کسیدی و لانگ و پرسشنامه رفتارهای پرخطر جوانان بود. تحلیل دادهها با نرمافزارهای SPSS نسخه 27 و SmartPLS نسخه 4 انجام شد و برای بررسی تفاوت گروهها از آزمون یو من–ویتنی استفاده شد.
یافتهها: نتایج نشان داد که اجتناب (β = 0.352, p = 0.026) و درماندگی در حل مسئله (β = 0.585, p < 0.001) اثر مثبت و معناداری بر رفتارهای پرخطر دارند، در حالی که سایر سبکها معنادار نبودند (p > 0.05). تحلیل چندگروهی تفاوت معنادار تمام مسیرها را بین دو گروه نشان داد (p < 0.001). اثر اجتناب در نوجوانان دوقطبی بسیار قوی (β = 0.859) و در نوجوانان عادی ناچیز بود (β = −0.016). همچنین سبکهای اعتماد (β = −0.393) و خلاقیت (β = −0.270) تنها در گروه عادی اثر محافظتی معنادار داشتند.
نتیجهگیری: یافتهها نشان میدهد که سبکهای ناکارآمد حل مسئله، بهویژه اجتناب و درماندگی، پیشبینهای مهم رفتارهای پرخطر هستند و این تأثیر در نوجوانان مبتلا به اختلال دوقطبی بهمراتب قویتر است. در مقابل، سبکهای سازگارانه تنها در نوجوانان عادی نقش محافظتی دارند. این نتایج بر اهمیت طراحی مداخلات آموزشی و درمانی مبتنی بر تقویت مهارتهای حل مسئله، بهویژه در جمعیتهای بالینی، تأکید میکند.
دانلودها
مراجع
Ahmed, N., Williams, R., & Choi, M. (2026). Neurocognitive Risk Mechanisms in Adolescent Bipolar Disorder: Impulsivity, Emotional Reactivity, and Decision Making Deficits. Journal of affective disorders, 325, 112-123.
Bakhshani, N. M. (2013). Attention Deficit/Hyperactivity Disorder (ADHD) and High Risk Behaviors. International Journal of High Risk Behaviors & Addiction, 2(1), 1-6. https://doi.org/10.5812/ijhrba.12817
Baldini, L., Romano, S., & Keller, A. (2024). Emotional Dysregulation and Risk Behaviors in Youth: A Meta Analytic Review. Child Psychiatry & Human Development, 55(3), 475-492.
Brener, N. D., Collins, J. L., Kann, L., Warren, C. W., & Williams, B. I. (1995). Reliability of the Youth Risk Behavior Survey Questionnaire. American Journal of Epidemiology, 141(6), 575-580. https://doi.org/10.1093/oxfordjournals.aje.a117473
Cassidy, T., & Long, C. (1996). Problem Solving Style, Stress, and Psychological Illness: Development of a Multifactorial Measure. British Journal of Clinical Psychology, 35(2), 265-277. https://doi.org/10.1111/j.2044-8260.1996.tb01181.x
Chen, L., Harrington, K., & Ford, A. (2024). Inhibitory Control Deficits and Risk Taking Tendencies in Adolescents: A Cognitive Behavioral Model. Journal of adolescence, 99, 45-58.
Cohen, J. (2013). Statistical Power Analysis for the Behavioral Sciences (2nd ed.). Academic Press. https://doi.org/10.4324/9780203771587
Dai, Y., Sun, J., & Li, W. (2026). Altered Neural Activation During Cognitive Control Tasks in Adolescents with Familial Risk for Bipolar Disorder. NeuroImage: Clinical, 41, 103-117.
Fathi, S., & Karimi Baghmalek, A. (2024). Problem Solving Styles as Predictors of Internalizing and Externalizing Behaviors in Adolescents. Journal of Psychological Studies, 19(2), 145-162.
Kang, H. (2021). Sample Size Determination and Power Analysis Using the G*Power Software. Journal of Educational Evaluation for Health Professions, 18, 17. https://doi.org/10.3352/jeehp.2021.18.17
Kim, Y., & Park, J. (2025). Emotion Regulation Strategies and Substance Related Risk Behaviors Among Adolescents: A Cross Sectional Analysis. Addictive behaviors, 145, 107-118.
Krishna, G. (2025). Cognitive and Emotional Correlates of Adolescent High Risk Behaviors: A Systematic Review. Developmental Review, 47, 213-231.
Lewis, H., Morton, L., & Chang, A. (2026). Maturation of Prefrontal Circuits and Risk Taking Behavior During Adolescence. Neuroscience & Biobehavioral Reviews, 159, 105-124.
Mattey Mora, L., Hernandez, D., & Solis, P. (2026). Social-Emotional Transitions and Vulnerability to Risk Taking in Normative Adolescents. Journal of Early Adolescence, 46(1), 61-79.
Ortega, D., Salazar, M., & Velez, R. (2026). Family Emotional Climate as a Moderator of Neurocognitive Vulnerability to Risk Behaviors in Teenagers. Journal of Child and Family Studies, 35(2), 410-423.
Radmehr, P., & Hosseinkhanzadeh, A. (2018). The Role of Problem Solving and Coping Styles in Predicting Risky Behaviors Among Adolescents. Practice in Clinical Psychology, 6(4), 245-256.
Rezaei, F., & Soltanifar, A. (2023). Environmental and Emotional Predictors of Adolescent High Risk Behaviors: A Psychosocial Model. Iranian journal of psychiatry and behavioral sciences, 17(3), 200-211.
Ridenour, T. A., Feinberg, M. E., & Young, A. M. (2025). Developmental Pathways to Adolescent Risk Behaviors: A Multilevel Analysis. Journal of youth and adolescence, 54(2), 325-342.
Suarez Ramirez, M., Torres, J., & Delgado, P. (2024). Cognitive Planning Deficits and Engagement in Adolescent Risk Behaviors. Personality and individual differences, 215, 112-121.
Zaree, H., & Nahravanian, P. (2018). The Effect of Critical Thinking Training on Decision Making Styles and Problem Solving Styles. Journal of Cognitive Strategies in Learning, 5(9), 13-31. https://doi.org/10.22084/j.psychogy.2017.11044.1391
Zhang, Y., Luo, F., & He, S. (2025). Neurodevelopmental Trajectories of Risk Perception and Impulsive Decision Making in Adolescents. Brain and Cognition, 180, 105-118.
دانلودها
چاپ شده
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2025 Sahar Salehinia, Masoumeh Falah Nodehi, Zeynab Khoshravaie, Mohebbeddin Mellatkhah (Author); Anahita Azad
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.
