طراحی الگوی عاملیت هیجانی در محیط کار: پژوهشی کیفی با رویکرد نظریه داده‌بنیاد

نویسندگان

  • صالح سیاوشی زنگیانی گروه مدیریت، واحد بجنورد، دانشگاه آزاد اسلامی، بجنورد، ایران. نویسنده https://orcid.org/0009-0001-1912-2513
  • امیر رحیم پور گروه مدیریت، واحد بجنورد، دانشگاه آزاد اسلامی، بجنورد، ایران. نویسنده https://orcid.org/0000-0002-9685-7863
  • حامد خراسانی طرقی گروه مدیریت، واحد بجنورد، دانشگاه آزاد اسلامی، بجنورد، ایران. نویسنده https://orcid.org/0009-0004-7077-8982

کلمات کلیدی:

رویکرد داده‌بنیاد, عاملیت, هیجان, عاملیت هیجانی, محیط کار

چکیده

هدف: پژوهش حاضر با هدف طراحی و تبیین الگویی جامع از عاملیت هیجانی در محیط کار و شناسایی عوامل علی، زمینه‌ای، مداخله‌گر، راهبردها و پیامدهای مرتبط با آن در میان کارکنان و مدیران شهرداری‌های استان گلستان انجام شد.

مواد و روش‌: این پژوهش از نظر هدف، کاربردی–توسعه‌ای و از نظر راهبرد، کیفی با رویکرد نظریه داده‌بنیاد بود. جامعه پژوهش را کارکنان و مدیران شهرداری‌های استان گلستان تشکیل دادند که از میان آنان 17 نفر با استفاده از نمونه‌گیری هدفمند و در دسترس و تا دستیابی به اشباع نظری انتخاب شدند. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته گردآوری و با استفاده از کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل شدند. برای تأمین اعتبار یافته‌ها از درگیری طولانی‌مدت پژوهشگر و بازبینی مشارکت‌کنندگان و برای ارزیابی قابلیت اعتماد کدگذاری از توافق درون‌موضوعی دو کدگذار استفاده شد که ضریب توافق 0.84 به دست آمد.

یافته‌ها: تحلیل داده‌ها به استخراج 203 کد باز و شکل‌گیری یک الگوی پارادایمی عاملیت هیجانی منجر شد. عوامل علی شامل درک علل و منابع هیجانات، توانمندی بیان هیجانات، معناسازی هیجانی تجربه‌ها، یادگیری هیجانی و توسعه ظرفیت‌های درونی کنترل هیجان بودند. عوامل زمینه‌ای شامل باورها و ارزش‌های عاطفی مشترک، هنجارهای مدیریت و ابراز هیجان، هویت حرفه‌ای و ایجاد فضای امن روان‌شناختی شناسایی شدند. تقویت همدلی، توسعه همکاری و رهبری عاطفی به‌عنوان عوامل مداخله‌گر تعیین شدند. همچنین، خودتنظیمی هیجانی، انعطاف‌پذیری هیجانی، بازتعریف موقعیت‌های هیجانی، مدیریت افکار منفی و تقویت هیجان‌های مثبت، راهبردهای اصلی مدل را تشکیل دادند. پیامدهای الگو نیز شامل جهت‌گیری هدفمند کنش‌ها، نوآوری هیجانی، توسعه توانمندی‌های حرفه‌ای، رشد و تحول فردی و یادگیری و توسعه شایستگی‌های هیجانی بود.

نتیجه‌گیری: عاملیت هیجانی در محیط کار پدیده‌ای چندبعدی، زمینه‌مند و تعاملی است که از برهم‌کنش ظرفیت‌های فردی و شرایط اجتماعی–سازمانی شکل می‌گیرد و می‌تواند با تقویت تنظیم هیجان، امنیت روان‌شناختی، همدلی، همکاری و رهبری عاطفی، زمینه کنشگری هدفمند، رشد حرفه‌ای و نوآوری کارکنان را فراهم سازد.

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

مراجع

Abrahamsen, V. W., Haver, A., & Akerjordet, K. (2026). Navigating emotional demands: a qualitative study of emotion regulation among physiotherapists managing private practice clinics. Frontiers in Organizational Psychology, 4, 1815272. https://doi.org/10.3389/forgp.2026.1815272

Ashkanasy, N. M., & Dorris, A. D. (2017). Emotions in the workplace. Annual Review of Organizational Psychology and Organizational Behavior, 4, 67-90. https://doi.org/10.1146/annurev-orgpsych-032516-113231

Benesch, S. (2018). Emotions as agency: Feeling rules, emotion labor, and English language teachers' decision-making. System, 79, 60-69. https://doi.org/10.1016/j.system.2018.03.015

Day, C. (2018). Professional Identity Matters: Agency, Emotions, and Resilience. In P. Schutz, J. Hong, & D. Cross Francis (Eds.), Research on Teacher Identity. Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-319-93836-3_6

Fink, G., & Yolles, M. (2015). Collective emotion regulation in an organisation-a plural agency with cognition and affect. Journal of Organizational Change Management, 28(5), 832-871. https://doi.org/10.1108/JOCM-09-2014-0179

Gustafsson, S., & Kärreman, D. (2024). Emotions careers: The interplay between careers and emotions in professional organisations. Human Resource Management Journal, 34(4), 904-920. https://doi.org/10.1111/1748-8583.12536

Hajeb, N. (2022). Investigating the effect of emotional labor on employees' mental health: A study of government offices in Bushehr Province [Master's thesis in Human Resource Management, Kherad Institute of Higher Education, Bushehr].

Han, X. (2024). A Career Human Agency Theory Perspective of Emotion Regulation in the Workplace [Doctoral dissertation,

Hökkä, P., Vähäsantanen, K., & Ikävalko, H. (2023). An integrative approach to emotional agency at work. Vocations and Learning, 16(1), 23-46. https://doi.org/10.1007/s12186-022-09299-3

Hökkä, P. K., Räikkönen, E., Ikävalko, H., Paloniemi, S., & Vähäsantanen, K. (2022). Emotional agency at work: the development and validation of a measure. Frontiers in Education, 7, 852598. https://doi.org/10.3389/feduc.2022.852598

Kroon, D. P., Klein, J., & Klok, Y. (2026). The Role of Emotions During Organizational Change: A Review and Research Agenda. Journal of Change Management, 1-14. https://doi.org/10.1080/14697017.2026.2617665

Madani, M. (2023). Emotional self-regulation and the predictive power of agency and autonomy among Iranian teachers of English as a foreign language [Master's thesis in Teaching English as a Foreign Language, Khatam University, Faculty of Humanities].

Mehler, M., Balint, E., Gralla, M., Pößnecker, T., Gast, M., Hölzer, M., & Gündel, H. (2024). Training emotional competencies at the workplace: a systematic review and metaanalysis. BMC psychology, 12(1), 718. https://doi.org/10.1186/s40359-024-02198-3

Mohannad Razzaq, H., Farhadi, H., Mayeh Mazi, A., & Mahdad, A. (2025). The mediating role of emotion regulation in the relationship of social competence and perceived social support with employees' quality of working life. Cognition, Behavior, Learning, 2(3), 45-59.

Ngo, N. Q. N., & Phung, Q. H. (2025). The Effects of Organizational Emotions on Corporate Innovation: US Evidence (SSRN, Issue.

Vanhanen, S., Turjanmaa, E., & Kähäri, O. (2026). Emotions and emotional agency at work: the perspective of trust. Vocations and Learning, 19(1), 1. https://doi.org/10.1007/s12186-025-09380-7

Zaidi, Z. (2025). Primal Leadership in Healthcare: A Phenomenological Study of Emergency Medicine Physicians and Their Perspective on Effective Leadership [Doctoral dissertation, University of Massachusetts Global].

Zietsma, C., Toubiana, M., Voronov, M., & Roberts, A. (2019). Emotions in Organization Theory. Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/9781108628051

دانلود

گاه‌شمار انتشار

چاپ شده
ارسال
بازنگری
پذیرش

شماره

نوع مقاله

مقالات

ارجاع به مقاله

سیاوشی زنگیانی ص.، رحیم پور ا.، و خراسانی طرقی ح. (1406). طراحی الگوی عاملیت هیجانی در محیط کار: پژوهشی کیفی با رویکرد نظریه داده‌بنیاد. فصلنامه روانشناسی تجربی و شناختی، 1-25. https://quarterlyecp.com/index.php/ecp/article/view/503

مقالات مشابه

41-50 از 242

همچنین برای این مقاله می‌توانید شروع جستجوی پیشرفته مقالات مشابه.